Het werd avond en de zon kleurde rood.

Twee tortels streken neer bij het strand. Hun Suzuki reed vast in het zand. Zij fotografeerde hem; hij haar. Tegen de ondergaande zon in. Springen, gek doen, en toch de ontgoocheling want het flitsje van hun compact toestelletje haalde het niet van het vuurrode tegenlicht.

Ach, we doen het ermee, zei ze. Gehoopt hadden ze daar een paar beeldjes te maken waarmee ze hun trouwkaart illustreren konden. “Zo iets romantisch, maar dan met ons erop. Maar dat zal wel niet lukken met ons toestelletje, zeker?”

Nu, digitale compactjes zijn van een veel betere kwaliteit dan hun analoge voorgangers. Goed, ze geven scherp van voor tot achter en je haalt er geen prijzen mee, maar voor huis-, tuin- en keukengebruik doen ze het vaak wonderbaarlijk goed.

Zo goed dat ik bij het aanleren van werken met een reflexcamera te horen krijg: “en nu stel ik alles manueel in en nu zijn mijn foto’s slechter dan met mijn vroeger compactje”. Een fase waar iedereen doorheen moet. En die loont.

Maar goed, tegenlichtfoto’s op de trouwkaart, dat was teveel gevergd van het compactje. Gebruik het licht dan toch als zijlicht, probeerde ik. Maar ze stak me het toestelletje in de handen.

Het werd een sessie van vijf minuten. En die gingen dan nog vooral op aan klauteren in de duinen. Een paar beeldjes met hun compactje. En tussendoor ook eens met mijn toestel.

Ik zorgde ervoor beelden te maken waar het licht en de sfeer de technische onvolkomenheden een beetje konden verdoezelen. De natuur stak een handje toe. Twee zelfs.

Tegenlicht, jawel, maar als de lichtbron (de zon) verborgen zit achter ons model, dan spreken we van randlicht.

Bij het fotograferen met randlicht kan je meerdere kanten uit. Randlicht maakt immers het onderwerp tot silhouet en met een tikkeltje onderbelichting kan je dit effect nog versterken. Met het fotootje van Joba gingen we net de andere richting uit. Het gelaat werd opgehelderd, louter met de belichting. Het stuurt het randlicht naar de overbelichting; je beperkt het tot lichtaccenten.

Het zou uiteraard ook doenbaar zijn om het randlicht te combineren met een zwak invulflitsje. Mogelijkheden legio dus.

Een foto als die van Joba maak je vlotweg als je rekening houdt met enkele basisregels. Je positioneert je uiteraard in de schaduw van het model, want anders heb je geen randlicht. Je werkt met lichte tele en volle diafragma-opening. Je meet licht met spotmeting op het gelaat van het model en je regelt de belichting met de sluitertijd. Klaar is Kees (Joba, in dit geval).

De volle diafragma-opening heeft een dubbel voordeel. Als er toch wat zon rechtstreeks het objectief treft, voorkom je bij volle opening in de meeste gevallen de zes- of achthoekige ‘zonnevlekken’ in de foto. Maar vooral: de grote opening beperkt de scherptediepte. Loswaaiende haren zijn dan meteen ‘out of focus’ en tonen daardoor iets waziger, iets ‘breder’ dan zo’n dun haartje. Laat op die brede haren het randlicht spelen, en jouw foto wint aan charme.

Momenteel is het de ideale tijd van het jaar om ’s avonds, zo rond een uur of zeven, met randlicht te experimenteren. De zon staat laag, kleurt warm en heeft nog maar een beperkte kracht.

Een keertje liet ik me grandioos vangen. Paul Gheyle, een door mij zeer gewaardeerd portrettist, toonde een portret, en vroeg: ‘met hoeveel flitstoortsen is dit portret gemaakt?’.

Toegegeven, als ik een portretsetje geregeld krijg met twee toortsen, zal ik er nooit drie gebruiken. Ik heb iets tegen tevéél licht.

En wat ik dacht, antwoordde ik. Eén zei ik. Het waren er vijf. Ik zweeg voor de rest van de namiddag.

Maar enfin, we doen het spelletje over. Ziehier Elke’s portret. Met hoeveel flitstoortsen is dit portret gemaakt? Het juiste antwoord staat onder de foto, maar laten we afspreken dat wie juist heeft geraden, zich in een comment op deze bijdrage, fier tot kenner mag uitroepen.

En het antwoord is…

Zonder ook maar één flits. Het portretje is gewoon gemaakt in een deuropening, ’s avonds toen het donker was. De deur dient als achtergrond. Het licht in de inkomhal bestond uit enkele tl-buizen. In de deuropening was het donker. Ideaal dus om met licht en schaduw te spelen. Vanaf die schaduwkant hebben we wel een reflectiescherm gebruikt omdat het contrast iets te sterk was. Zwartwit verdraagt wel een behoorlijk contrast, maar als alle doortekening weg is, verliest Elke ook haar mooie lokken.

Wie zijn ‘we’? Oh, de groep mensen met wie ik in KISP Eeklo op verkenning trek in de wereld van het zwartwit. Toffe mensen, ik ga er graag. Interesse en lol, een bijzondere combinatie. Tof onderwerp ook. We kijken in kleur, we fotograferen in kleur, en we zijn geïntrigeerd door ‘verouderd’ zwartwit. Vorige woensdag keken we door de ogen van Jeanloup Sieff. Door zijn camera zagen we ook de Borinage, de kompels in Marcinelles. Heeft iemand een verklaring waarom sociaal schrijnende situaties beter ‘bekken’ in zwartwit?

Veel gephotoshopt aan dit portret? Bwa, een beetje. In RAW opgenomen, zoals het hoort. Op de goeie manier het fotootje van kleur naar zwartwit gebracht, dat wel. En de contrasten een beetje naar de hand gezet. De haren waren zo wazig, van bij de opname. We wrongen immers het uiterste uit onze belichting om toch bij Iso 200 te kunnen werken. Grootste diafragmaopening dus. Hier werkt zwartwit charmerend, niet sociaal-duidend.

Wie hier dus een precieze dosering van flitstoortsen in zag, zag de kleren van de keizer.

Voor het portretje poseerde Elke. Het gebeurt in elke cursus dat er mensen zijn die niet enkel geïnteresserd zijn in een plaatsje achter de camera. Dank je, Elke!

Studiofoto’s baden in het licht. Licht op de achtergrond. Licht op het model. Hoofdlicht, invullicht, effectlichtjes.

Mij kan het zeer bekoren te werken met schraal licht. Dat veegje licht waarmee ik een detail onttrek aan de duisternis. Alles blijft verborgen, de duisternis heerst, het omhulde wordt niet onthuld. Enkel het detail vangt het licht, het is er toevallig, een momentje, een ogen-blik. Moeilijk en mooi is het om dit als fotograaf te mogen vangen.

Fotografen hebben een verbond met de duisternis. Af en toe geeft de donkerte hen eens iets prijs. Maar wat het is?

Ukkies in de studio, het is niet eenvoudig. Hoe hou je die piepjonge modellen immers overeind? Wat bij een eerste fotoshoot met een baby van vier of zes maanden een onmogelijke klus lijkt, wordt snel een routinezaakje.

Zo bestaan er stoeltjes waar zelfs Ona, vier maanden oud, al perfect recht inzit. Nou ja, recht. Ze zit, het rugje tegen de leuning en vastgesperd tussen de beentjes.

Dat poseren een vermoeiende zaak is, liet Ona ons zonder woorden weten:

Ja, een model mag duidelijk de limieten aangeven. Niks op tegen.

Andreas is al zes. Zes maanden. Hij was duidelijk niet aan zijn proefstuk toe. Met een fotograferende mama heb je als baby weinig in de pap te brokken. Poseren zal je, tot je lacht. De jongen is al zo geconditioneerd dat hij nu al lacht, als hij moet poseren. Mooie foto, met mama die zich verbergt achter dit mysterieuze fototoestel.

Er zijn nu eenmaal modellen die een fotograaf geen keuze laten: fotograferen moet die doen. Zo kwam Martine naar de studio en ze bracht Julie mee. Nou ja, zodra Julie van onder de wollen muts en dito trui vandaan komt, dan moet de fotograaf aan het werk.

Martine stelde de camera in op manuele belichtingswijze. Een fotootje van de grijskaart resulteerde in een histogram dat mooi in het midden lag. Bovendien was de grijskaart ideaal om ook de witbalans handmatig in te stellen. Martine maakte met die handmatige witbalans een eerste foto van opnieuw de grijskaart en deed dan een reeks opnames in RAW en JPEG, waarbij Julie zich van haar vele mooie kanten liet zien.

Is het normaal, zo vraagt Martine, dat de JPEG er aanvankelijk beter uitziet dan het RAW-beeld? En jawel, dat is vaak het geval. Aan het RAW-beeld kan je vele keren beter kleur- en belichtingscorrecties aanbrengen dan aan die JPEG, maar bij de start heeft de JPEG, die al ‘ontwikkeld’ is, visueel een streepje voor. Hij oogt een tikkeltje pittiger. Maar op het einde van de rit wint het RAW-beeld. Altijd.

Hoe zien de foto’s van Martine eruit eens ze door Camera RAW zijn gehaald? Ze zijn al gefinetuned op kleur en belichting, maar via Photoshop kan het nog beter. In Photoshop komt de foto binnen en ziet er zo uit:

Wat willen we verder aan dit portretje nog verbeteren?

Bijvoorbeeld, de ogen een beetje opscherpen. Mag best bij zo’n beeld, zeker met die bodemloze kijkers van Julie.

Daar maken we een apart laagje voor. Ctrl J doet dit voor ons. En daar passen we dan een filtertje verscherpen > onscherp masker op toe. Onscherp masker om op te scherpen, jawel. Waarom niet rechtstreeks op het beeld? Oh, we willen het beeld niet aantasten (niet-destructief) maar vooral omdat we achteraf willen kunnen doseren.We voorzien trouwens onze laag Verscherpen van een zwart maskertje waar we met een wit penseeltje van 25% dekking in schilderen. Groot voordeel van zo’n aparte laag: we kunnen met de dekking nog schuiven om het effect heel precies te doseren.

Nu de ogen van Julie zijn opgescherpt, willen we het oogwit ook een tikkeltje indringender. We maken een aanpassingslaag in helderheid, drijven die helderheid op en krijgen een te wit beeld. Daar gaat het ons niet om. Wel om het oogwit. De aanpassingslaag heeft al een wit laagmaskertje. We inverteren dit in zwart met ctrl i en schilderen met ons witte penseel in het zwarte masker op de plaats van het oogwit. Het gebeurt wel een keertje dat ik merk dat iemand het oogwit selecteert en dan de selectie helderder maakt. Nooit doen, het levert gekunstelde resultaten op.

We vonden ook nog de haren van Julie een beetje ‘weggeflitst’. Teveel weerspiegeling op de haren maskeert de haarstructuur. Weer een aanpassingslaagje brengt hier de oplossing. Een aanpassingslaag in curven, waarbij we de helderheid in de heldere haarpartijen naar beneden halen. En kijk, het detail verschijnt.

Waar brengen onze deze ingreepjes? Jawel, bij het portret dat Julie de eer geeft die haar toekomst: mooi, bevallig, natuurlijk, àf.